Dossier: Tentoonstelling 40 jaar archeologie

41 mensen  met 41 favoriete vondsten

In 1982 kreeg Den Haag een eigen afdeling Archeologie, toen nog onderdeel van de gemeentesecretarie Afdeling VOM (Verkeer, Openbare Werken, Monumentenzorg). Tegenwoordig valt de afdeling onder de dienst Stadsbeheer van de gemeente Den Haag.

In de afgelopen 40 jaar werden honderdduizenden vondsten uit de grond gehaald, van muurtegels tot Romeinse mijlpalen.

Deze vondsten zijn zorgvuldig gerestaureerd en bewaard. Bij de afdeling Archeologie waren in al die jaren veel bijzondere mensen betrokken die voor deze tentoonstelling met hun favoriete vondst op de foto zijn gegaan.

1. Stenen bijl Fred Zuiderwijk

Gevonden bij Grand Hotel Central in 1912. Het is een opvallend grote en mooi geslepen bijl uit de Steentijd die vermoedelijk uit België afkomstig is. Dit voorwerp is achtergelaten in het moeras, was het misschien een offer? 

“Ik maakte voor het eerst kennis met het Stenen Tijdperk op 10 april 1962, en wel tijdens de eerste uitzending van de animatieserie The Flintstones op de Nederlandse televisie. Ik was fan vanaf de eerste seconde. Nu, 60 jaar later, laat ik gewapend met een bijl uit de Steentijd, het vermaarde “Yabba Dabba Doo!” van mijn (voor)naamgenoot Fred Flintstone nog één keer klinken ter ere van het 40-jarig bestaan van de afdeling Archeologie van de gemeente Den Haag.
Weliswaar ietwat jonger dan de Steentijd en nog lang niet aan een opgraving toe, maar een mijlpaal die zeker een felicitatie waard is. Van hagtuh!” 

2. Veldfles  Andjelko Pavlović

Gevonden bij de opgraving Rotterdamsebaan in 2015. De veldfles is van vertind ijzer en dateert uit de late 14de – vroege 15de eeuw.  

“De manier waarop dit 600 jaar oude gebruiksvoorwerp is vervaardigd, intrigeert mij. De verschillende onderdelen zijn handmatig dun en in vorm uitgehamerd en vervolgens aan elkaar gesoldeerd. Dit getuigt van groot vakmanschap. Deze veldfles behoorde ongetwijfeld toe aan een persoon van enige status en aanzien.”  

3. Sleutel  Ruud van de Graaf

Gevonden aan het Rabbijn Maarssen Plein in 2000. Datering: 15de eeuw.  

“Sleutels, die waren er in overvloed in de middeleeuwen. Mijn belangstelling zit hem dan ook vooral in de plek waar hij gevonden is: waar ik vroeger op school zat. Op het Rabbijn Maarssen Plein werd ook al in de 15de eeuw gewoond en geleefd. Een andere tijd met andere gewoontes. Ik kom uit een schoenmakersfamilie. Waarschijnlijk woonden en werkten zij niet ver van deze plek. Dat is voor mij het fascinerende van de archeologie. Het is als een sleutel die de deur naar het verleden op een kier kan zetten.  “

4. Bronzen bijl  Zjon Meurer

Zjon Meurer

Bronzen bijl

Gevonden aan de Nieboerweg. Deze bijl is een late bronstijd kopie van een Engelse bijl uit Zuid-Nederland. In deze omgeving kon geen koper of tin uit de grond worden gedolven. Dus recyclede men kapotte voorwerpen. 

“Voor deze bijl maakte men een figuur uit was en met klei maakte men daaromheen een mal. Door de mal te bakken wordt de klei hard en smelt de was weg. Er blijft dan een negatief over waarin het brons kan worden gegoten. Blijft de vraag nog over, hoe kwam die bijl daar terecht? 
Ik vind het gaaf om deze bijl in m’n handen te mogen hebben. De gedachte dat er iemand uit de midden bronstijd, zo’n 3500 jaar geleden, ermee rond liep of er mee aan het werk was fascineert mij. ” 

5. Pelgrimsinsigne  Johan van der Helm

Gevonden aan het Spui in 2012.  

“Voordat ik, als restaurator, dit tinnen pelgrimsinsigne uit de opgraving onder handen nam, was het niet meer dan een onherkenbaar hoopje verfrommeld metaal. Er ontvouwde zich een religieuze voorstelling van Maria en kindje Jezus. Het bleek een 15de -eeuwse tinnen insigne te zijn uit de Dom van Aken. Aan de bovenkant is op het insigne haar onderkleed te zien. In de Dom wordt in een gouden schrijn het vermeende onderkleed van Maria bewaard. In het jaar 805 werd door Karel de Grote dit onderkleed vanuit Jeruzalem overgebracht naar Aken.  Een Haagse pelgrim uit de 15de eeuw bezocht de Dom in Aken en nam dit insigne als aandenken mee terug naar huis. Tenslotte kwam het in de grond terecht en daarna in mijn handen! Nieuwsgierig geworden, bezocht ik de Dom in Aken om met eigen ogen de schrijn met het onderkleed van Maria te zien … 600 jaar later, alsof de tijd heeft stilgestaan.” 

6. Leeuwenpoot  Monique van Veen

Gevonden bij het Buitenhof in 2021. Dit zijn een ellepijp en opperarmbeen van de linker voorpoot van een jonge leeuw. Op het Buitenhof stond vanaf 1344 een leeuwenhuis van de graaf. Tot in 1358 verbleven er meerdere leeuwen. 

“Toen ik hoorde dat in een grote afvalkuil achter een pand aan het Buitenhof leeuwenbotten waren gevonden werd ik wild enthousiast. Ik heb altijd gehoopt dat we iets van het korte verblijf van leeuwen op het hof zouden terugvinden. Hoe groot is die kans nu eigenlijk, zeker als je niet weet waar het leeuwenhuis heeft gestaan? Het zijn de enige -en dus meteen de oudste- leeuwenbotten die in Nederland zijn gevonden.” 

7. Muurtegeltje ooievaar  Jan van Zanen

Gevonden aan de Bierstraat in 1994. Afkomstig uit een keldertje van een huis in de Bierstraat dat rond 1642 is gebouwd. De veelkleurige afbeeldingen op deze en andere gevonden tegels, zijn die van allerlei vogelsoorten en vlinders. Die veelkleurigheid was in de jaren ‘40 alweer uit de mode. 

“Archeologie brengt de geschiedenis van onze stad tot leven. Het is een eer aan deze tentoonstelling te mogen bijdragen. 40 jaar archeologie: een hartelijke gelukwens waard.” 

8. Romeinse mijlpaal  Wim Deetman

Gevonden in Wateringse Veld in 1997. Mijlpalen waren als het ware de ANWB-borden uit de Romeinse tijd. Naast de afstand tot de volgende stad werd ook de naam van de keizer erop vermeld, als een eerbetoon en reclame. 

“Als oud-burgemeester van Den Haag heb ik de ontwikkeling van de afdeling Archeologie van zeer dichtbij meegemaakt. Zo heb ik deze mijlpaal onthuld tijdens het grote archeologiecongres de Reuvensdagen in de Grote Kerk. Het is mooi om te zien hoe de afdeling zich sindsdien verder heeft ontwikkeld en wat er allemaal is bereikt.”

9. Steengoed kan  Wil Keus

Gevonden bij de opgraving Annastraat 12 in 1991. Dit is een schenkkan van steengoed met zoutglazuur, uit het Westerwald (Duitsland), uit de tweede helft van de 17de eeuw. De kan is volledig waterdicht en van hetzelfde materiaal als de Keulse potten. Het voorwerp is versierd met appliques (erop geplakt) en stempels.  

“Je ziet zulke kannen vaak op schilderijen uit de Gouden Eeuw. Gaaf om zo’n kan in mijn handen te hebben. Ongelofelijk om te zien hoe mooi het er nog uitziet na 400 jaar.” 

10. Werra schotel  Barbara Terwal

Gevonden bij een opgraving in de Zuilingstraat in 1993. De schotel is van goedkoop roodbakkend aardewerk dat in Duitsland is gemaakt. Het aardewerk werd versierd met gele en groene accenten en ingekraste motieven: planten, dieren of personen en vaak met een jaartal, in dit geval 1599. 

“Ik vind dit een bijzonder mooie vondst. Ondanks dat het uit de 16de eeuw is ziet het er met de beschildering en de restauratie nog zo mooi uit. En grappig dat het jaartal erop staat, zo weten we gelijk hoe oud de schotel precies is!” 

11. Muizenval  Ties van Venetië

Gevonden op de opgraving  Rhijenhof in Wateringse Veld in 2016. Dit is een pot, ingegraven rondom de voormalige hooischuur van een 15de -eeuwse boerderij.  

“Tijdens het uitzeven van de grondmonsters vond ik muizenbotjes op de bodem van een middeleeuwse voorraadpot. Ingegraven potten rond een hooiberg dienden vroeger als muizenval. Eenmaal in de pot gevallen, konden de diertjes er niet meer uitkomen. Arme muizen, het werd hun laatste avondmaal!” 

12. Misbaksel  Elsie Ruijgrok

Gevonden in het Wijndalerplantsoen in 2010. Mislukte pot uit de late ijzertijd.  

“Ongelofelijk om iets vast te houden dat ongeveer 2500 jaar oud is! Ik kom zelf uit Australië, daar vind je denk ik nooit aardewerk dat zo oud is. Wat ik ook grappig vind, is om te raden wat er achter deze vondst zit. Misschien dacht de maker van deze pot wel: “Het lukt niet, ik gooi ‘m maar in het vuur.” Dat is nou wat archeologie en geschiedenis zo super interessant maken.”

13. Schaats  Robert van der Mijle Meijer

Gevonden in de Hofgracht in 1986. De schaats is gemaakt van hout met ijzer. Het is bekend dat de graven die in de 14de eeuw op het Binnenhof woonden, van schaatsen hielden en schaatsen bestelden in Amsterdam. De gewone man gleed op benen glissen. 

“Het mooie aan deze vondst is dat het plaatje meteen zo tot de verbeelding spreekt. Een chique graaf die zich al glibberend voortbeweegt over de Hofvijver. Beetje patsen met zijn Amsterdamse schaats. In de meest chique kleding die je je maar kan voorstellen, terwijl de normale bevolking op de eenvoudigere glissen hoogstwaarschijnlijk de mooiste capriolen maakten en de show stalen.”

14. Jacobakannen  Bert Lammers

Gevonden op meerdere locaties in Den Haag. Steengoed drinkkannen werden tussen 1375 en 1425 geproduceerd in Siegburg (Duitsland). Ze werden met duizenden tegelijk aangevoerd en vaak gebruikt om bier uit te drinken. Het Duitse steengoed was op hoge temperatuur gebakken en daardoor waterdicht, in tegenstelling tot het Hollandse aardewerk.  

“De naam Jacobakan komt van gravin Jacoba van Beieren (1401-1436), die haar laatste jaren sleet op slot Teylingen. Bij het uitbaggeren van de gracht rond Teylingen (begin 17de eeuw) kwamen veel complete steengoed kannetjes boven water. Geleerden uit die tijd beweerden dat de gravin zelf de kannetjes – uit verveling – bakte, leegdronk en over haar schouder in de slotgracht smeet. Later in de 17de eeuw werden er op andere locaties waar middeleeuwse kastelen hadden gestaan ook steengoedkannetjes gevonden. Hiermee verloor het Jacoba verhaal sterk aan geloofwaardigheid, maar het is een interessante anekdote voor toeristen die het kasteel bezoeken.”  

15. Houten ladder  Monique Deege

Gevonden bij een opgraving aan de Uithofslaan in 2003. Dit is een Romeinse ladder van essenhout met een datering in de 2de eeuw na Christus. 

“Meer dan 1800 jaar geleden lag Den Haag in het Romeinse Rijk. Soldaten bewaakten het grensgebied en Den Haag maakte deel uit van de kustverdediging. De bevolking van onze regio bestond uit Cananefaten. Eén van hun nederzettingen lag bij de Uithofslaan. Daar vond de afdeling Archeologie achter een boerderij in een waterput een houten ladder van 115 cm lang. Het is een zeldzame vondst, want er zijn maar drie Romeinse ladders bekend in ons land. Het is speciaal om juist dit voorwerp vast te houden als je je realiseert dat bijna 2000 jaar geleden een Cananefaatse familie hier gebruik van heeft gemaakt om in de put af te dalen. Ik zoek graag naar de mens achter de dingen. Het was mijn drijfveer om de archeologie in te gaan. De symboliek van de ladder spreekt mij ook erg aan: als docent archeologie doe je je best om de geschiedenis van Den Haag voor leerlingen met verhalen en voorwerpen ‘een treetje hoger’ te tillen.” 

16. Kom terra sigillata  Carola van Nooijen

Gevonden in Ockenburgh in 1993. Romeins aardewerk uit de 1de eeuw na Christus.  

“Als er een schoolklas op visite komt in de Tempel, neem ik die soms mee naar de kluis in de kelder. Daar is een ware schatkamer met bijzondere vondsten. Ik laat dan altijd dit kommetje zien van bijna 2000 jaar oud. Het bijzondere aan dit voorwerp is dat er een naam in is gekrast. Ik laat de kinderen de naam ontcijferen. Ze moeten goed kijken, want het was destijds moeilijk om letters in het harde aardewerk te krassen, vooral ronde letters! Maar ze komen er altijd wel uit: er staat VICTOR.
Dat zorgt altijd voor een bijzonder moment in de les: dit is niet zomaar een oud ‘ding’; dit was een eigendom van een jonge soldaat, die Victor heette. Hij schreef zijn naam op zijn kom om hem niet kwijt te raken tussen alle andere kommen, net als kinderen nu met hun lunchbakjes en bekers doen. Een kort ogenblik zijn heden en verleden -een schoolkind van nu en een jonge soldaat van heel vroeger– dicht bij elkaar.” 

17. Maliënkolder  Ab Waasdorp

Gevonden bij de aanleg van een opgravingsput aan de Scheveningseweg in 1985.  

“Op het eerste gezicht leek deze vondst op een klomp ijzer. Bij wat nauwkeuriger kijken bleek het object te bestaan uit honderden in elkaar vervlochten ringetjes en bleek het een deel van een Romeinse maliënkolder te zijn! Tussen het bruin van het roest was verrassend genoeg ook wat groen zichtbaar. Het waren bronzen ringetjes. Wat deden die daar?
Reparatie was een onlogische verklaring: brons is immers veel minder sterk dan ijzer.
Het antwoord kwam uit het Midden-Oosten: daar was zo’n ijzeren hemd gevonden met aan de voorzijde bronzen ringetjes in het patroon van een drietand! Geen reparatie dus, maar versiering! Dat maakte onze vondst nog spectaculairder, want dit was nog niet eerder in Nederland of Europa gevonden. En, nog belangrijker: het was een aanwijzing dat deze vindplaats een militaire achtergrond had. Dat is ook zo gebleven: vandaag de dag geldt de Romeinse vindplaats aan de Scheveningseweg als een militaire, onderdeel van de Romeinse kustverdediging in de 2de en 3de eeuw na Christus.”  

18. Bouwoffer Binnenhof  Louis van Duijvenboden

Gevonden op het Binnenhof in 2022. Steengoed kannetje van rond 1280. Deze kan lag bij een fundering uit de vroege 14de eeuw, vlakbij de Stadhouderspoort op het Binnenhof.  

“Als veldarcheoloog kom ik in mijn werk ontzettend veel vondstmateriaal tegen. Zakken vol aardewerk, bot, vuursteen en metaal. Bijna altijd gaat het om gebroken objecten. Een stuk vaatwerk dat gebroken was, waarna het door de gebruiker werd weggegooid. Toen ik dit kannetje – helemaal intact – vond wist ik dan ook meteen dat het een bijzondere vondst was. De vondstlocatie aan de voet van een 14de -eeuwse fundering op het Binnenhof wijst erop dat het kannetje bewust in de grond is gezet. Vermoedelijk als bouwoffer.”

19. Onbekend voorwerp  Marjolein Laan

Gevonden in het Wateringse Veld in 2006. Dit benen voorwerp heeft ronde versieringen maar waarvoor het precies gediend heeft, is vooralsnog onduidelijk. Wel weten we uit onderzoek dat er banden door de gaten hebben gelopen in verschillende richtingen.  

“Het mysterie, het raadsel achter zo’n onbekend voorwerp, dat is een van de redenen waarom archeologie mij zo aantrekt. Gaan we er ooit achter komen?” 

Vraag: Denkt u te weten wat dit is?
Mail het ons! Archeologie@denhaag.nl. 

20. Hondenschedels  Splinter Chabot

Gevonden achter de Gevangenpoort in 2005. Op die plaats stonden in de 14de en 15de eeuw een valkhuis en een hondenhuis. De graaf gebruikte allerlei soorten honden (zoals Retrievers) voor verschillende aspecten van de jacht. Op de binnenplaats van het valkhuis was een grote hondenbegraafplaats. 

“Ik vind het een mooi idee dat ook de edellieden uit die tijd hun trouwe viervoeters een waardige begrafenis gaven.” 

21. Houten blokken  Hans Siemons

Gevonden in Wateringse Veld in 1996. In de Romeinse tijd werden in onze regio zeer omvangrijke greppelsystemen aangelegd. In het Wateringse Veld werden vier bewerkte en versierde stukken eikenhout op de bodem van één van de vele greppels aangetroffen. Ze bleken te zijn hergebruikt in de constructie van een bruggetje. 

“Bijzondere stukken met een bijzonder goede conservering. Door de versiering die onder water zat, weten we dat het hergebruikt hout is.” 

22. Zoutcontainer  Jeroen van Zoolingen

Gevonden in Wateringse Veld in 2002. Al in de vroege ijzertijd produceerden mensen in onze streken zout. Deze smaakmaker was een belangrijk handelsproduct. Uit de Romeinse tijd blijkt hoe waardevol het goedje was: het Latijnse woord ‘sal’ zien we nu nog terug in ons woord ‘salaris’. Het zout werd bewaard en getransporteerd in dit soort aardewerken zoutcontainers. 

“Deze vondst werd gedaan tijdens mijn eerste opgraving in Den Haag, 20 jaar geleden. Ik wist toen nog niet wat de betekenis van zout was voor de Romeinen. Nu denk ik dat het een van de redenen is dat de Romeinse soldaten ‘ons’ gebied onder controle hielden.” 

23. Terracottabeeldje moedergodin  Jeroen de Jong

Gevonden aan de Scheveningseweg in 1984. Romeins terracotta beeldje van een moedergodin uit de 2de eeuw. 

“Dit beeldje was een van de prachtige vondsten die we deden bij de opgraving aan de Scheveningseweg in 1984. Het materiaal presenteerden we een paar jaar later in de vitrine bij de raadzaal aan de Groenmarkt. Renée Magendans, ons toenmalige afdelingshoofd, zette samen met wethouder Nyquist als openingshandeling dit beeldje in de vitrine en sprak toen de memorabele woorden “Ik noem haar Truus”. Tot haar ergernis werd deze quote de volgende dag gebruikt als kop boven het verslag in de krant. Vanaf dat moment zijn wij het beeldje altijd Truus blijven noemen.” 

24. Romeinse beker  Christiaan Rieffe

Gevonden op Ockenburgh in 1993. Deze geverfde Romeinse beker uit de eerste helft van de 2de eeuw is groot voor zijn soort. De kerfjes op de buik zijn met behulp van een ronddraaiend wieltje aangebracht, een zogenaamd radstempel. Het kan als versiering zijn bedoeld, maar het biedt ook wat extra houvast op zo’n grote beker, zeker als je handen vettig zijn. 

“Deze beker komt uit de spitsgracht om het Romeinse fortje op Ockenburgh. Op dat moment hadden we nog niet in de gaten wat dat bouwwerk precies betekende. Nu heeft het ervoor gezorgd dat Den Haag in de Romeinse archeologie een bekende locatie is.” 

25. Romeins bouwoffer  Corien Bakker

Gevonden op Ockenburgh in 1997. Romeins bouwoffer uit de 2e eeuw na Christus. In de Romeinse tijd was het heel gebruikelijk om een bouwoffer achter te laten bij het bouwen, het betrekken, maar ook bij het verlaten van een woning. 

“Ik werkte zo’n twee jaar bij de afdeling toen dit bouwoffer werd gevonden. In die tijd fietsten we vaak op vrijdagmiddag naar de opgraving Ockenburgh, waar bijna iedere week wel iets bijzonders werd gevonden, dat ons meer vertelde over deze bijzondere Romeinse vindplaats. Dat waren mooie tijden. Zo ook bij deze vondst. Ik weet nog goed dat mijn archeologenhart toen hard ging kloppen: wat een bijzondere vondst met import aardewerk zoals terra sigillata schaaltjes, voorraadpotten en kannen, maar ook slijpstenen en bouwmaterialen zoals spijkers en een houweel.
Persoonlijk vind ik het gereedschap nog leukere vondsten dan het aardewerk. Moet je je eens voorstellen dat iemand zo’n 1800 jaar geleden dit bouwgereedschap heeft vastgehouden om daar een gat mee te graven of een huis te bouwen of te repareren. Dat is toch een prachtig idee!”

26. Romeinse dakpan met pootafdruk  Germaine van Leeuwe

Gevonden op de opgraving Rotterdamsebaan in 2015. In een weiland naast familiepark Drievliet zijn bij opgravingen ongeveer driehonderd complete dakpannen gevonden. Ze zijn gestapeld gevonden in een Romeinse greppel. Een grappig detail aan deze dakpan is de afdruk van een hondenpoot aan de binnenzijde. Deze afdruk is waarschijnlijk ontstaan bij de fabricage, terwijl de dakpannen in de buitenlucht lagen te drogen. 

“Wat ik heel bijzonder vind aan deze vondst is het feit dat er van deze hoeveelheid een passend dak gemaakt kan worden. Het lijkt erop dat ze netjes afgehaald en opgeslagen zijn. Omdat alleen belangrijke gebouwen in de Romeinse tijd van zo´n pannendak voorzien werden, zou het mogelijk kunnen zijn dat op deze plek een graanschuur, tempel of herberg heeft gestaan.” 

27. Houten schep  Mignonne Lenoir

Gevonden bij Madurodam in 1890. In 1890 vonden arbeiders tijdens de ontginning van een stuk duin in de buurt van het huidige Madurodam deze eikenhouten schep. Je zou het niet denken, maar deze schep, is al ruim 2000 jaar oud en dateert uit de ijzertijd. De vondst is heel bijzonder, omdat hout meestal vergaat in de ondergrond. Deze schep is goed bewaard gebleven omdat hij in een veenlaag is gevonden.  

“Wij vinden vaak spitsporen uit verschillende perioden. Het is dan ook supergaaf om niet alleen het gevolg van het gebruik van zo’n schepje te vinden, maar juist om het object zelf in handen te hebben. En dan vooral dit, een schepje dat ruim 2000 jaar geleden door een boer is gebruikt om het woeste duinlandschap van Den Haag vorm te geven. Dichter bij het verleden van Den Haag kun je bijna niet komen!” 

28. Helm   Kevin van Buuren

Gevonden aan de Ockenburghstraat in 2019. Dit voorwerp is een Nederlandse helm. Hoewel het een civiel na-oorlogs model kan zijn, want de kenmerkende leeuwenplaat ontbreekt, is het verleidelijk om aan te nemen dat de helm gebruikt is in de heftige strijd rondom het vliegveld Ockenburgh tijdens de meidagen in 1940.  

“Ik heb voor de helm gekozen omdat het mijn nieuwsgierigheid prikkelt. Hoe zou het de eigenaar zijn vergaan? De helm symboliseert daarin voor mij ook moed, want er zullen altijd mensen nodig zijn die het voor anderen opnemen. Ik vind het prachtig om als archeoloog deze verhalen te vinden en te vertellen.”  

29. Walvisbot  Chris Muysson

Gevonden aan het Spui in 2012. Walvissen stranden zo nu en dan langs de Nederlandse kust, zowel tegenwoordig als in het verleden. Waarschijnlijk is deze rib afkomstig van een gestrande walvis en door een vroegere bewoner van het Spui vanaf het strand mee naar huis genomen. Daarna hebben wij het weer gevonden in de grond. Deze rib is afkomstig van een baleinwalvis van tussen de 8 en 10 meter lang!  

“Ik ga zelf ook graag naar het strand om op zoek te gaan naar aangespoelde materialen. Ik voel daarom een directe link met het verleden.” 

30. Stijgbeugel  Peter Stokkel

Gevonden bij de opgraving Rotterdamsebaan in 2015. Deze bronzen stijgbeugel is gevonden in de Vlietzoom, op de weilanden naast Drievliet.  

“We werden tijdens het onderzoek verrast door de grote hoeveelheid middeleeuwse resten. We vonden brede grachten met daarin zeer mooie vondsten. Deze 14de-eeuwse stijgbeugel laat zien dat hier zeer welgestelde ruiters woonden, in een gebied waar we ze niet direct verwachten!” 

31. Bedelaarspenning   Brecht Cornelisse

Gevonden aan de Voldersgracht in 2004. Deze penning uit 1600 is een vergunning om te mogen bedelen in de stad Amsterdam. Aan een kant staat het wapen van de stad en aan de andere kant een kreupele persoon met een houten been.  

“Deze bedelpenning is een heel persoonlijk voorwerp en moet voor de eigenaar erg belangrijk zijn geweest, omdat hij anders niet mocht bedelen. Bijzonder is ook, dat de penning uit Amsterdam komt. Hoe is dit voorwerp hier terecht gekomen? Ik hoop dat de eigenaar een nieuwe start heeft gemaakt in Den Haag en hij de bedelpenning niet meer nodig had.” 

32. Romeins zalfflesje  Dorothee Olthof

Gevonden op Ockenburgh in 1938. Dit zalfflesje, ook wel aryballos genoemd, is een van de weinige complete exemplaren die er zijn gevonden in Den Haag. Dat maakt het een bijzondere vondst. 

“Wist u dat de Romeinen heel ijdel waren? Zo gingen ze bijvoorbeeld naar het badhuis, verfden ze hun haren en gaven ze veel geld uit aan dure parfums en mooie sieraden. Ze schreven recepten op voor zalfjes en gezichtsmaskers die we nu nog kunnen nalezen en zelfs namaken. Daarom koos ik voor dit olie- of zalfflesje. Die menselijke kant van de Romeinen vind ik zeer fascinerend.” 

33. Kanonskogel  Frank Simonis

Gevonden bij de Ammunitiehaven. Den Haag was een garnizoensstad. Op de Ammunitiehaven stond sinds 1598 een loods waar kruit en munitie van het Staatse leger werd opgeslagen. Er werden ook kanonnen in Den Haag gemaakt, vanaf 1589 in de Kloosterkerk aan het Lange Voorhout. In 1665 werd er een nieuwe kanongieterij gebouwd aan de Prinsessegracht/Nieuwe Uitleg/Kanonstraat. De wapenindustrie bestond verder uit het maken van geweren en munitie, ook voor de export. 

“Met een vondst als deze op de foto gaan, is bijna een work-out. De kanonskogel weegt bijna 12 kilogram.” 

34. Bronzen kan  Sjaak Bral

Gevonden langs de Lozerlaan in 1994. Deze bronzen kan hoorde bij een heiligdom uit de 2de eeuw na Christus. “Een mens bestaat voor 70% uit water. Deze Romeinse waterkan symboliseert voor mij dan ook het leven. ‘Bibo, ergo sum’ – Ik drink, dus ik besta. Dat geldt trouwens ook voor bier.”  

35. Houten klompen  Harry Koese

Gevonden bij opgraving Rotterdamsebaan, Binckhorst en Vlietzoom in 2015 en 2016. Dit is een 15de -eeuwse klomp van elzenhout, gevonden in een sloot bij de boerderij van kasteel de Binckhorst. Aan het andere uiteinde van het tunneltracé werd eenzelfde klomp gevonden.  

“Dankzij de collega’s van Archeologie zijn we in de afgelopen 40 jaar veel te weten gekomen over de geschiedenis van Den Haag. Elke opgraving vertelt iets meer over hoe het dagelijks leven er vroeger uitzag. Het is een soort ontdekkingstocht door het verleden van onze stad. ” 

36. Faience beeldje  Juul Kersemaker

Gevonden bij de Kazernestraat in 1994. Dit is een compleet beeldje van een elegante dame uit ongeveer 1700. Het is gevonden in een beerput bij een kloostervleugel, die in gebruik was genomen als sociëteit voor jonge vrouwen van Hugenotenafkomst. 

“Archeologie is gelukkig allang geen mannenberoep meer. Dat dit damesbeeldje bij een sociëteit voor jonge vrouwen is gevonden, maakt het voor mij extra leuk. Ik ben benieuwd naar de verhalen die hier achter zitten. “

37. Vuurklok  Julia Ran

Gevonden langs de St. Jacobstraat in 1997. Een aardewerken vuurklok werd voor het slapengaan over het vuur gezet. Zo kon het vuur ‘s nachts doorsmeulen en ‘s morgens weer makkelijk worden aangestoken zonder gevaar dat er brand uitbrak. Het was ook een decoratief voorwerp dat tegen de haardmuur stond. De vuurklok was voorzien van allerlei symbolen.  

“De afgebeelde figuren op deze vuurklok spreken tot mijn verbeelding. In gedachten zie ik mensen uit de 17de eeuw in de winter voor de open haard zitten en hun handen warmen aan het vuur. Welke verhalen zouden ze elkaar daarbij hebben verteld?” 

38. Domburgfibula  Karsten Lehmann

Gevonden aan de Johan van Oldebarneveltlaan in 1983. Deze fibula uit het vroegmiddeleeuwse Magna Frisia vertoont kenmerken uit Thüringen, Engeland en Scandinavië. 

“In mijn ogen staat de Domburgfibula ook voor het Nederland van nu: Invloeden van verschillende culturen komen samen en er wordt iets nieuws en moois van gemaakt. Ik vind dat een geweldige traditie waar ik nog steeds profijt van heb. Ik kom uit Duitsland en voel mij ook opgenomen in Nederland.” 

39. Prehistorische kralen  Esther Mulder

Gevonden in Ypenburg in 1997.  Kralen en hangers van git en barnsteen, afkomstig uit het midden-neolithische tijdperk (3800-3400 v. Chr.) In de jaren ‘90 werd in Ypenburg archeologisch onderzoek gedaan voordat de wijk gebouwd werd. Daarbij is een grafveld gevonden. Kralen zoals deze werden als grafgift meegegeven in vrouwen- en kindergraven. 

“Te bedenken dat mensen ca 5500 jaar geleden deze objecten aan hun dierbaren hebben meegegeven, maakt het een ontzettend persoonlijk en aangrijpend verhaal. Veel persoonlijker wordt het niet in de archeologie.”

40. Urnen met crematieresten  Renée Magendans

Gevonden op Solleveld. Dit zijn drie vroegmiddeleeuwse urnen met crematieresten uit Solleveld. Het zijn particuliere vondsten, gedaan door agent Peeters in de jaren 50. Later is door de afdeling bij Solleveld meer onderzoek gedaan en werd ontdekt dat in die periode mensen in ons gebied zowel begraven als gecremeerd werden.  

“Op een paar honderd meter van het huidige crematorium Ockenburgh werd enige jaren geleden op Solleveld een grafveld uit ongeveer 600 na Christus blootgelegd. Deze urn met crematieresten van een onbekende persoon werd daar eeuwen geleden begraven. Bedroefde nabestaanden namen toen afscheid van een gecremeerde dierbare op vrijwel dezelfde locatie als wij vandaag de dag doen. 
Als archeologe ervaar ik bij dit voorwerp dan ook verbondenheid tussen onze huidige tijd en voorgaande eeuwen. ” 

41. Romeinse zilverschat  Robert van Asten

Gevonden bij de opgraving Rotterdamsebaan in 2014. Het archeologisch onderzoek aan de Rotterdamsebaan leverde letterlijk een schat aan vondsten op. In deze pot zat een klomp vol geoxideerde voorwerpen. Bij het zorgvuldig schoonmaken en ontwarren van de knoop ontdekte restaurator Johan van der Helm pas hoe omvangrijk de schat was. Die bestond uit 107 munten, 6 zilveren armbanden, een verzilverde mantelspeld en restanten van een ketting.   

“Den Haag heeft een rijk en interessant verleden. Je hoort en ziet dit overal in de stad, in verhalen en gebouwen. Maar een groot deel van de Haagse historie bevindt zich nog onder de grond. Prachtig hoe de afdeling Archeologie al 40 jaar dit deel van de ‘Collectie Den Haag’ onderzoekt, maar ook zichtbaar maakt. Zo had degene die in de Romeinse tijd deze zilverschat verstopte nooit kunnen bedenken dat wij de zilveren armbanden, gewoon achter onze computer, in 3D van alle kanten kunnen bekijken. ”